Szukaj
  • Aleksandra Siejka

Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców

Wiedzą powszechną jest, że rodzice zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że obowiązkiem alimentacji mogą zostać obarczone również dzieci względem rodziców.


Obowiązek wspierania rodziców przez dzieci został określony w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Tematem budzącym wiele kontrowersji jest obowiązek dorosłych dzieci polegający na wykonywaniu obowiązku alimentacyjnego wobec swoich rodziców.


Kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny?

Obowiązek alimentacyjnego dzieci wobec rodziców powstaje w sytuacji, gdy:

  • rodzice żyją w niedostatku,

  • dziecko jest pełnoletnie i posiada możliwości zarobkowo - finansowe aby wykonać nałożony obowiązek alimentacyjny.

Pojęcie niedostatku nie zostało zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Powszechnie uznaje się, że stan niedostatku zachodzi wtedy, gdy człowiek nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb. W przedmiocie pozostawania w niedostatku wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy. W jednym z orzeczeń stwierdził, że „w niedostatku znajdują się osoby, które nie mają żadnych lub wystarczających możliwości zarobkowych lub majątkowych. Będą to np. osoby niezdolne do pracy z powodu choroby lub podeszłego wieku, nie pobierające renty w ogóle lub pobierające ją w wysokości nie pozwalającej na pokrycie wszystkich ich usprawiedliwionych potrzeb, jeśli oczywiście nie mają majątku, z którego te potrzeby mogłyby być zaspokojone” – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1999 roku (III CKN 146/99). Usprawiedliwione potrzeby uprawnionego należy oceniać indywidualnie. Oceniając, czy uprawniony znajduje się w niedostatku, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności, które kształtują jego życiowe i majątkowe położenie.


Co istotne, niedostatek stanowi usprawiedliwioną przesłankę obowiązku alimentacyjnego tylko wtedy, gdy jego przyczyną są okoliczności niezależne od woli ubiegającego się o alimenty. Roszczenie alimentacyjne więc nie przysługuje osobie, która z własnej winy nie wykorzystuje swoich zdolności do pracy i wskutek tego popada w stan niedostatku.


W zgodnie żyjących rodzinach obowiązek alimentacyjny pełnoletnich dzieci wobec rodziców, którzy znaleźli się w potrzebie, jest realizowany bez konieczności ingerencji sądu. Zazwyczaj przejawia się on w zapewnieniu opieki, pomocy, dostarczeniu żywności, leków, czy opłaceniu bieżących rachunków.


Czy można uniknąć obowiązku alimentacji na rzecz rodziców?

W praktyce zdarza się, że o alimenty ubiegają się rodzice, który przez całe życie

zaniedbywali swoje dziecko, nie łożyli na jego wychowanie, nie interesowali się nim. W takim przypadku dziecko może skutecznie uchylić się od obowiązku zapłaty na rzecz rodziców alimentów. Przepis art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Komentowany przepis wyłącza stosowanie w sprawach o roszczenia alimentacyjne klauzuli nadużycia prawa podmiotowego przewidzianej w art. 5 Kodeksu cywilnego. W świetle orzecznictwa uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego może być – w danych okolicznościach – uzasadnione między innymi, jeżeli uprawniony dopuścił się zachowań godzących w życie lub zdrowie zobowiązanego lub członka jego rodziny, znalazł się w niedostatku z własnej winy, nie wywiązywał się z obowiązków rodzinnych wobec zobowiązanego.


Zasady współżycia społecznego to normy pozaprawne o aksjologicznym uzasadnieniu, odwołujące się do powszechnie uznanych wartości. Nie jest możliwe skatalogowanie zasad współżycia społecznego, których naruszenie przez uprawnionego do alimentacji pozwala zobowiązanemu uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego.


Podsumowując, broniąc się przed roszczeniem rodziców o zasądzenie alimentów, dzieci mogą podnosić, że:

  • żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

  • nie posiadają możliwości zarobkowo -finansowych na to aby wykonać nałożony obowiązek alimentacyjny,

  • rodzice posiadają majątek umożliwiający zaspokojenie ich potrzeb życiowych.

Jeśli potrzebują Państwo pomocy prawnej w sprawie alimentów zapraszam do kontaktu.

8 wyświetlenia0 komentarz