Szukaj
  • Aleksandra Siejka

Obowiązek alimentacyjny - z czego wynika, kogo obciąża, jak wygląda w praktyce?

W świadomości większości społeczeństwa obowiązek alimentacyjny kojarzy się z obowiązkiem rodziców do utrzymania małoletnich dzieci. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują szerszy katalog osób uprawnionych do alimentacji.


Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ustawodawca na mocy treści art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązał do dostarczania środków utrzymania, a w razie potrzeby wychowania także osoby, które nie są ze sobą spokrewnione. Przepis ten daje podstawę do żądania zapewnienia środków utrzymania od swoich powinowatych tj. np. ojczym przyczyniający się do wychowania dziecka pochodzącego z pierwszego małżeństwa swojej żony może żądać od niego świadczeń materialnych jak i opieki.


Źródłem obowiązku alimentacyjnego jest:

  • pokrewieństwo

  • powinowactwo

  • małżeństwo

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci

Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Obowiązek ten powstaje z chwilą urodzenia się dziecka i wygasa, gdy dziecko się usamodzielni. Ukończenie przez dziecko 18 roku życia nie powoduje ustania obowiązku alimentacyjnego. Sąd Najwyższy potwierdził, że obowiązek alimentacyjny "nie jest ograniczony żadnym sztywnym terminem i nie jest również związany ze stopniem wykształcenia" oraz nie można wymagać, by po ukończeniu 18. roku życia dziecko "pracowało osiągając dochody wystarczające na swoje utrzymanie”.

Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców

Dzieci zobowiązane są do świadczeń alimentacyjnych na rzecz swoich rodziców wówczas, gdy rodzice znajdują się w niedostatku, czyli gdy nie są oni w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, w szczególności gdy nie mają niezbędnych środków i nie mogą ich uzyskać ze względu na wiek, stan zdrowia.

Obowiązek alimentacyjny między małżonkami w czasie trwania małżeństwa

Obowiązek przyczyniania się współmałżonków do zaspakajania potrzeb materialnych rodziny wynika z przepisu art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obowiązuje przez cały czas trwania małżeństwa. Oznacza to, iż jak długo małżeństwo nie zostało rozwiązane ani unieważnione, możliwe jest wytoczenie powództwa o alimenty bez konieczności wszczynania postępowania rozwodowego – alimenty na małżonka przyznane od drugiego małżonka w czasie trwania małżeństwa.

Regulacja wyrażona w przepisie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi swego rodzaju konkretyzację obowiązku współdziałania małżonków. Przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny występować może w różnych postaciach. Realizacja tego obowiązku może polegać na wykonywaniu pracy zarobkowej i dostarczaniu rodzinie środków finansowych, ale również na prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, a więc wykonywaniu codziennych prac domowych, oraz wychowywaniu dzieci. Tym samym, każde z małżonków ma możliwość realizacji swojego obowiązku odpowiednio do posiadanych przez siebie predyspozycji i możliwości zarobkowych.

Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami

Sąd rozwiązując małżeństwo co do zasady orzeka o winie rozkładu pożycia stron. Rozstrzygnięcie sądu w tym zakresie może sprowadzić się do uznania winy obojga małżonków, braku winy obojga małżonków bądź winy jednego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd zaniecha orzekania o winie, co wywołuje skutki identyczne z uznaniem braku winy małżonków w rozkładzie pożycia. Kształt orzeczenia o winie (bądź jego brak) bezpośrednio rzutuje na zakres obowiązku dostarczania środków utrzymania między byłymi małżonkami.

Podstawę prawną domagania się alimentów od byłego małżonka stanowią przepisy art. 60 i 61 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Alimentów od byłego współmałżonka może domagać się:

  • małżonek niewinny rozkładowi pożycia małżeńskiego Ustawodawca w znacznie szerszym zakresie obciążył obowiązkiem alimentacyjnym tego z małżonków, który w wyroku rozwodowym został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia stron. W takiej sytuacji małżonek niewinny może się domagać środków utrzymania nie tylko wtedy, gdy popadł w niedostatek, ale również wówczas, gdy rozwód pociągnął za sobą w jego przypadku istotne pogorszenie sytuacji materialnej.

  • małżonek współwinny rozkładowi pożycia W sytuacji gdy rozwód nastąpił z winy obojga małżonków, każdy z nich może domagać się alimentów od drugiego gdy znajdzie się w niedostatku. Obowiązek ten wygasa w razie zawarcia przez małżonka uprawnionego do alimentów nowego małżeństwa.

  • jeden z małżonków wobec, których sąd na ich żądanie zaniechał orzekania o winie rozkładu pożycia Rozwiedziony małżonek, który znajduje się w niedostatku może dochodzić świadczenia alimentacyjnego z ograniczeniem jego wysokości do usprawiedliwionych potrzeb oraz z uwzględnieniem miarkowania do możliwości zarobkowych i majątkowym małżonka zobowiązanego. Obowiązek alimentacyjny wygasa po upływie 5 lat od orzeczenia rozwodu oraz wskutek zawarcia przez małżonka uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych nowego związku małżeńskiego.

Podsumowując, alimenty nie są domeną jedynie małoletnich dzieci i rozwiedzionych małżonków. Z roszczeniem alimentacyjnym może wystąpić każda osoba, która z usprawiedliwionych powodów nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, natomiast krąg osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych wychodzi poza najbliższych członków rodziny.


Jeśli rozważasz zasadność wystąpienia z roszczeniem alimentacyjnym, zapraszam do kontaktu.

4 wyświetlenia0 komentarz