Szukaj
  • Aleksandra Siejka

Uchylenie obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka – kiedy jest to możliwe?

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka nie jest ograniczony żadnym terminem i nie ustaje w związku z osiągnięciem przez dziecko pełnoletności lub stopnia wykształcenia. Podstawową przesłanką, od której zależy trwanie bądź ustanie tego obowiązku, jest to, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie.

Co do zasady, uchylenie się od realizowania obowiązku alimentacyjnego możliwe jest w odniesieniu do dziecka pełnoletniego. Przepis art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dzieci jest najdalej idący spośród przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Potwierdza to bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego, który wskazuje, że:

  • dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie,

  • rodzice powinni dzielić się z dziećmi, w szczególności małoletnimi nawet najmniejszymi dochodami,

  • zaspokojenie potrzeb dziecka może wymagać naruszenia przez rodziców substancji ich majątku.

Przepisy prawa przewidują dwie szczególne sytuacje, w których rodzice mogą uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka, czyli:

  • gdy świadczenia alimentacyjne względem dziecka pełnoletniego połączone są z nadmiernym dla nich uszczerbkiem,

  • jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania sie.

Ponadto, rodzice mogą uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka także według reguł ogólnych – z powołaniem się na zasady współżycia społecznego (art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Treść art. 133 § 3 KRO stanowi uszczegółowienie zasady wynikającej z art. 1441 KRO, albowiem w obu przypadkach wskazanych w art. 133 § 3 KRO żądanie przez uprawnionego alimentów może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Czym jest nadmierny uszczerbek dla rodziców?

Pojęcie „nadmiernego uszczerbku” nie zostało zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Odwołując się do dorobku doktryny i orzecznictwa, nadmierny uszczerbek należy łączyć z zaspokajaniem potrzeb uprawnionego oraz najbliższej rodziny. Oceny, czy w danej sytuacji mamy do czynienia z nadmiernym uszczerbkiem, należy dokonywać indywidualnie w każdym konkretnym przypadku, przy uwzględnieniu aktualnego stanu majątkowego zobowiązanego i jego możliwości płatniczych, a także prognozy na przyszłość (wysokość zarobków, stan rodzinny, zamierzone wydatki). Przyjmuje się, że nadmierny uszczerbek stanowi zmiana dotychczasowego poziomu życia, który nie ma znamion rozrzutności. Aby zobrazować przykład nadmiernego uszczerbku, przytoczyć można jedno z postępowań sądowych, w którym pozwany skończył 20 lat życia, miał wyuczony zawód handlowca – po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej-handlowej i możliwości podjęcia pracy w wyuczonym zawodzie. Mężczyzna kontynuował naukę w liceum ogólnokształcącym dla dorosłych. Rodzice jako emeryci pobierali niskie emerytury, które w skromnym zakresie zabezpieczają ich materialne potrzeby. Sąd rozpoznający sprawę uznał, że rodziców pozwanego nie stać na dalsze utrzymywanie dorosłego syna, który już usamodzielnił się, zdobył zawód i ma możliwości zatrudnienia w nim. Pozwany – w sytuacji materialnej jego rodziców – chcąc kontynuować naukę w szkole średniej, powinien podjąć pracę, która dawałaby mu podstawę utrzymania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1998 roku, I CKN 1104/98).

Brak starań dziecka w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się

Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego także, jeżeli nie dokłada ono starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. U podstaw tej regulacji legły dwa założenia. Po pierwsze, uznano, że możliwość żądania alimentów od rodziców, mimo braku własnych starań o uzyskanie samodzielności, tworzy złe wzorce zachowania i jest etycznie nieusprawiedliwione. Po drugie, wzięto pod uwagę, że rodzice niesprawujący już władzy rodzicielskiej nie mają decydującego wpływu na decyzje pełnoletniego dziecka dotyczące zdobywania wykształcenia bądź rezygnacji z uzyskania kwalifikacji zawodowych.

Przykładem komentowanej regulacji jest sytuacja, gdy pełnoletnie dziecko nie wykazuje jakichkolwiek starań o uzyskanie możliwości samodzielnego utrzymania się (np. nie podejmuje studiów ani innej formy kształcenia, nie szuka żadnej pracy), licząc na otrzymywanie alimentów od rodziców.

Postępowania o uchylenie obowiązku alimentacyjnego

Powództwo o uchylenie obowiązku alimentacyjnego należy wytoczyć przed sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego.

Opłata sądowa od pozwu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego

Rodzic zobowiązany do zapłaty alimentów nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie o uchylenie alimentów. Opłata sądowa od pozwu jest opłatą stosunkową, w związku z czym rodzic najpierw powinien ustalić wartość przedmiotu sporu. W tym przypadku będzie to suma świadczeń alimentacyjnych za cały rok. Jeśli zatem miesięczne świadczenie alimentacyjne wynosi 1000 zł, to suma świadczeń za cały rok stanowi kwota 12.000 zł. Opłata stosunkowa w tym przypadku wyniesie 600 zł (12.000 zł x 5% = 600 zł). Jeśli potrzebują Państwo pomocy prawnej w sprawie alimentów zapraszam do kontaktu.

11 wyświetlenia0 komentarz