Szukaj
  • Aleksandra Siejka

Zaliczka a zadatek - na co uważać?

Mogłoby się wydawać, że zaliczka i zadatek to synonimy. Wiele osób używa tych pojęć zamiennie. Tymczasem są to dwie odrębne instytucje, które warto rozróżniać ponieważ każda z nich w sposób odmienny reguluje skutki w przypadku, kiedy umowa nie dojdzie do skutku.


Zaliczka

Zaliczka jest niesformalizowaną formą zabezpieczenia wykonania umowy, nie jest zdefiniowana w przepisach Kodeksu cywilnego. Stanowi ona kwotę pieniężną wpłacona na poczet przyszłych należności i stanowi jedynie część ceny.

Zadatek

Zadatek pełni funkcję dyscyplinującą. Jego wręczenie przy zawarciu umowy ma bowiem ten skutek, że w razie niewywiązania się przez którąkolwiek ze stron z zaciągniętego obowiązku umownego, druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zatrzymać, jeżeli zaś sama go dała – może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Uprawnienie to przysługuje stronie jedynie w wypadku, gdy wyłączną odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązania ponosi druga strona. Jeżeli natomiast niewykonanie umowy nastąpiło na skutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony, zadatek powinien być zwrócony. W takim wypadku nie powstaje też obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej.

Podsumowując, zadatek powinien być zwrócony gdy:

  • umowa uległa rozwiązaniu,

  • niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności,

  • niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

Skutki wręczenia zadatku przy zawarciu umowy kształtują się odmiennie, gdy umowę wykonano. W takim wypadku zadatek podlega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała. Jeżeli jednak zaliczenie nie jest możliwe, zadatek należy zwrócić.

Podkreślenia wymaga, że przekazanie zadatku jest czynnością prawną realną, nie wystarczy zatem uzgodnienie istnienia zadatku, potrzebne jest wręczenie jego przedmiotu. Oznacza to, iż samo wpisanie do postanowień umowy zapisów dotyczących zadatku nie wystarczy, zadatek musi być bowiem faktycznie wręczony drugiej stronie umowy.


Zaliczka a zadatek

W praktyce najczęściej zadatek jest mylony z zaliczką. Pojęcie to nie ma charakteru normatywnego. Powszechnie przyjmuje się, że oznacza ono częściową zapłatę na poczet świadczenia. W konsekwencji, jeżeli świadczenie drugiej strony nie zostanie spełnione, zaliczka – w odróżnieniu od zadatku – podlega zwrotowi. Zadatek z kolei stanowi zabezpieczenie wykonania umowy. Sytuacje, w których następuje jego zwrot są uregulowane w przepisach Kodeksu cywilnego.

Co istotne, samo nazwanie przez strony umowy określonego świadczenia zaliczką nie przesądza jeszcze o tym, że strony rzeczywiście chciały wyłączyć skutki prawne określone w przepisach regulujących instytucję zadatku - art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego. Dla skutecznego wyłączenia dyspozycji wskazanego przepisu konieczne jest dokonanie przez strony odpowiednich ustaleń w powyższym zakresie. Analogicznie, samo nazwanie przez strony określonego świadczenia zadatkiem również nie ma decydującego znaczenia z punktu widzenia kwalifikacji prawnej, a przede wszystkim skutków prawnych poczynionego zastrzeżenia.

28 wyświetlenia0 komentarz